Herstelling: achtergrond en filosofie

Stichting Herstelling is een reintegratiebedrijf, dat onder andere gespecialiseerd is in de begeleiding van ernstig overlast gevende (criminele) jongeren.

Herstelling is in 1997 opgericht door de provincie Noord-Holland en de gemeente Amsterdam. De samenwerking was zeker niet alledaags, maar door noodzaak gedreven. In de bakken van de gemeentelijke Sociale Dienst zaten namen van honderden jongeren, met een afgebroken schoolopleiding en zonder werkervaring, die wel aan werk geholpen moesten worden, en de provincie had een prachtig (Unesco) monument dat dringend onderhoud behoefde: de Stelling van Amsterdam, de ring van 48 forten rondom Amsterdam met een bijzondere toeristische en cultuurhistorische waarde. Later vond uitbreiding plaats naar ander gebouwd erfgoed waaronder de Westergasfabriek in Amsterdam en het Hembrugterrein in Zaandam. Ook heeft Herstelling vanaf 2002 diverse samenwerkingsprojecten uitgevoerd in Suriname en op Curaçao. In Suriname onder andere een project op fort Nieuw-Amsterdam voor jeugdige delinquenten. Op Curaçao een mooi project samen met de Koninklijke Marine en de Curaçaose overheid op fort Beekenburg. Kortom: het initiatief voor de stichting is een succes gebleken.

De Stichting heeft in haar bestaan veel jonge mensen, met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, aan werk geholpen. Methodisch betekende dat: het aanleren van werknemersvaardigheden, hetgeen betekent: op tijd komen, gezag aanvaarden, samenwerken, enzovoort. Ogenschijnlijk simpel, maar in de praktijk uiterst ingewikkeld. Want we hebben het hier immers over gedragsverandering.

De focus is in de loop van de jaren verschoven van het organiseren van reguliere trajecten naar bijzondere trajecten voor overlastgevende (criminele) jongeren. Een keuze door de omstandigheden gedwongen. De pupillen waarmee we te maken kregen, werden jonger, onhandelbaarder en vaak gewelddadiger. Als onderdeel van de zogeheten Top-600 aanpak sloeg Herstelling nieuwe wegen in. Het programma en de begeleiding gingen op de schop waarbij de ervaringen, opgedaan in Suriname en Curaçao uitstekend van pas kwamen. De nieuwe aanpak kreeg de naam Vinkebrug-methode, genoemd naar een werk-locatie in de Haarlemmerliede.

Over welke jongeren hebben we het? In het kader van de Top-600 heeft de Amsterdamse GGD onderzoek gedaan naar het sociale profiel van deze groep jonge criminelen. De GGD zegt daarover: “.. bij vrijwel alle gescreende personen werden aanwijzingen gevonden voor psychiatrische problematiek. Hiermee wordt bedoeld dat vrijwel altijd één (maar vaak twee of meer) van de volgende diagnosecategorieën voorkomt: middelengebruik, angst- & stemmingsstoornissen, ADHD, psychotische stoornissen, persoonlijkheidsproblematiek of verstandelijke beperkingen. Vooral persoonlijkheidsproblematiek (antisociale, borderline, of narcistische trekken), verstandelijke beperkingen en middelengebruik komen (vaak in combinatie) het meest voor.

De (gelijktijdige) aanwezigheid van psychische stoornissen en verslavingsproblemen hangt samen met ernstige problemen op tal van maatschappelijke leefgebieden. Problemen op het terrein van inkomen, huisvesting en dagbesteding, vormen een belangrijke barrière bij de bestrijding van psychische problemen en verslaving”.

Ook constateert de GGD in een van haar rapportages dat meer dan de helft van de gewelddadige veelplegers een ‘negatieve grondhouding’ richting volwassenen, ‘buitenstaanders’ en instituties heeft. Het graduele verlies van aansluiting met positieve sociale contacten (school, sport, verenigingsleven) wordt gecompenseerd door intensievere omgang met criminele/antisociale vrienden. Voor een deel staat problematisch blowen het dagelijks functioneren in de weg.

Uit ervaring weten we dat er geen waterdichte scheiding is tussen deze jonge criminelen en de rest van de samenleving. Je hoeft maar te denken aan de zogeheten hangjongeren; een fenomeen waar diverse gemeenten mee worstelen. Jongeren die veel overlast veroorzaken en zich kunnen ontwikkelen tot criminele groepen of professionele bendes. (en last but not least: nogal wat jihadisten blijken een carrière te hebben in de criminaliteit).

Vanuit menselijk oogpunt bezien kun je spreken van trieste gevallen. Dat maakt een goede aanpak ook zo lastig, want het hart (van een hulpverlener) wil nog wel eens strijden met het verstand. Begrijpelijk maar niet altijd verstandig. Deze jongeren zijn streetwise, no doubt about that.

De veelheid van problemen waarmee ze kampen, brengt ook een veelheid van contacten met een veelheid van instanties met zich mee. Het gevolg van deze intensieve, institutionele bemoeienis is dat zij drommels goed weten wat van ze verwacht wordt en het spel slim mee (kunnen) spelen: net begonnen aan een studie, een stageplaats gekregen, weer naar school, vriendin zwanger, een nieuw huis, enzovoorts. Voor een adequate aanpak is het essentieel te weten wat iemand meent of wat gespeeld is, wat echt of wat fake is, welke rol culturele achtergronden spelen. Om daar achter te komen is een kunst op zich. Een goed gesprek eens in de zoveel tijd volstaat niet. Om een voorbeeld te geven: jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB) weten hun beperking vaak uitstekend te verbergen achter stoerdoenerij, werkweigering enz. en je komt daar vaak pas na intensieve samenwerking achter.

Herstelling heeft positieve ervaringen met een aanpak in groepsverband dankzij jarenlange ervaring in Nederland en overzee. Een groep bestaat in beginsel uit 6 -7 personen en een mentor. Onze mentoren zijn overwegend veteranen van het Korps Mariniers, mensen die stevig in hun schoenen staan en door training en ervaring beheerst weten om te gaan met (potentieel) explosieve situaties. Ons (aangepast) programma is een mix van traditionele re-integratie-instrumenten en nieuwe inzichten: integratie van werk, sport en zorg.

Gedurende het traject is een medewerker van het Nederlands Forensisch Instituut voor Psychiatrie en Psychologie (NIFP) parttime op locatie aanwezig. Het NIFP is er om een deelnemer te observeren, medische termen voor de begeleiding te vertalen naar mensentaal en (ongevraagd) advies te geven. Naast de mentor heeft iedere deelnemer ook een trajectbegeleider die voor een cliënt zaken regelt náást het werk (zorg, schuldhulpverlening, doorstroming, enz.).

Voor jongeren in de leerplichtige leeftijd (geen Top-600 klanten) hebben we een speciale voorziening ontwikkeld, het schoolfort, waarbij leerlingen een deel van de tijd op school zitten en voor een deel op een fort werken.

Uiteraard zijn er meerdere wegen die naar Rome leiden en is onze aanpak niet zaligmakend, maar heeft wel zijn nut bewezen. Voor de gemeenten Rotterdam (Schoon Schip), Zaandam (Hembrug), Amsterdam (Top-600) en in Suriname en op Curaçao.

Een integrale, overkoepelende aanpak van de jeugdproblematiek, zoals bv. in Amsterdam gepraktiseerd wordt met de Top-600, heeft onze voorkeur, maar het goede is niet de vijand van het betere. Je moet beginnen.

Herstelling kan voor de gemeente trajecten uitvoeren, adviseren, coachen, en trainingen verzorgen voor mensen die in het domein werkzaam zijn.

Gaarne willen wij onze visie en aanpak in een gesprek met u toelichten.

Enkele weken geleden hebben we een goed gesprek gehad over het traject Vonkbrug met de heren Anton Wildboer, hoofd Veiligheidshuis NHN en Peter Entius, afdelingshoofd VVH. Zij kunnen u waarschijnlijk nog wat achtergrond informatie geven.